Kỳ World Cup 2026 sắp tới không chỉ ghi dấu ấn lịch sử với quy mô mở rộng lên 48 đội bóng mà còn đang trở thành vấn đề tài chính khốc liệt đối với nhiều quốc gia tham dự. Sự thiếu vắng một thỏa thuận miễn thuế toàn diện giữa FIFA và chính phủ Mỹ đang đẩy hơn một nửa số đội tuyển vào tình cảnh phải đối mặt với các khoản chi phí phát sinh khổng lồ, đe dọa trực tiếp đến ngân sách phát triển bóng đá của các quốc gia nhỏ.
Nghịch lý từ đặc quyền của FIFA và nghĩa vụ của các liên đoàn
Trong khi FIFA, với tư cách là một tổ chức phi lợi nhuận, đã thành công trong việc duy trì trạng thái miễn thuế tại Mỹ kể từ World Cup 1994, thì các liên đoàn bóng đá quốc gia (NA) lại không nhận được đặc quyền tương tự. Việc thiếu một khung pháp lý thống nhất về thuế cho tất cả các thành viên tham dự đã tạo ra một sự phân hóa giàu nghèo sâu sắc ngay từ trước khi trái bóng chính thức lăn.
Sự bất bình đẳng từ các hiệp ước thuế song phương
Gánh nặng tài chính lần này sẽ đè nặng không đồng đều lên vai các quốc gia. Theo các báo cáo chuyên sâu, trong số 48 cái tên góp mặt, chỉ có 18 quốc gia đã ký kết Hiệp định tránh đánh thuế hai lần (DTA) với Mỹ. Nhóm "thiểu số ưu tú" này phần lớn là các cường quốc bóng đá đến từ châu Âu như Anh, Pháp hay Tây Ban Nha. Ngoài hai nước đồng chủ nhà là Mexico và Canada, chỉ có một số ít đại diện ngoài châu Âu như Australia, Ai Cập, Morocco và Nam Phi được hưởng lợi từ các cam kết miễn thuế liên bang.
Ngược lại, các liên đoàn nhỏ hơn, vốn có ngân sách hạn hẹp, lại phải chịu mức thuế suất cao hơn đáng kể. Những tân binh hoặc các quốc gia đang phát triển như Curacao, Cape Verde hay Haiti sẽ phải trích một phần lớn doanh thu từ giải đấu để nộp vào ngân sách liên bang Mỹ, trong khi các đối thủ lớn của họ lại được bảo hộ bởi các hiệp định quốc tế.
Áp lực thuế thu nhập đối với nhân sự cấp cao
Luật pháp Mỹ quy định rất nghiêm ngặt đối với thu nhập của các vận động viên và nghệ sĩ biểu diễn tại quốc gia này. Mọi cá nhân, từ cầu thủ đến huấn luyện viên, đều bắt buộc phải đóng thuế thu nhập cá nhân. Điều này tạo ra những tình huống tréo ngoe về mặt quản lý tài chính.
Chẳng hạn, trường hợp của đội tuyển Brazil – một ông lớn nhưng chưa có hiệp định DTA với Mỹ. Huấn luyện viên trưởng Carlo Ancelotti sẽ phải đối mặt với tình trạng đánh thuế hai lần tại cả Brazil và Mỹ. Để giữ chân các ngôi sao và ban huấn luyện, liên đoàn bóng đá Brazil (CBF) thường phải đứng ra chi trả thay các khoản thuế phát sinh này, khiến chi phí vận hành đội tuyển tăng vọt. Trong khi đó, những đồng nghiệp ở đội tuyển Anh như Thomas Tuchel lại chỉ phải thực hiện nghĩa vụ thuế tại quê nhà, giúp liên đoàn của họ tiết kiệm được một khoản ngân sách khổng lồ.
Vấn đề càng trở nên phức tạp khi nhìn vào sự khác biệt trong chính sách hỗ trợ giữa ba quốc gia đồng chủ nhà. Trong khi Canada và Mexico đã sớm công bố chính sách miễn thuế toàn diện cho tất cả các liên đoàn tham dự để kích cầu bóng đá, thì Mỹ lại duy trì một hệ thống thuế đa tầng phức tạp.
Ma trận thuế tiểu bang tại Mỹ
Bên cạnh thuế liên bang lên tới 21% đối với doanh nghiệp và 37% đối với cá nhân có thu nhập cao, các đội tuyển còn phải đối mặt với mức thuế tiểu bang khác nhau tùy thuộc vào địa điểm thi đấu. Tại Miami (Florida), nơi sẽ diễn ra 7 trận đấu, các đội tuyển được hưởng lợi từ việc không có thuế tiểu bang. Tuy nhiên, nếu thi đấu tại sân MetLife (New Jersey) – nơi tổ chức trận chung kết, họ sẽ phải đóng thêm 10,75%. Con số này còn cao hơn tại California (Los Angeles và San Francisco) với mức thuế lên tới 13,3%.
Sự khác biệt này vô tình tạo ra một "cuộc chơi không cân sức" ngay từ khâu bốc thăm chia bảng, khi địa điểm thi đấu có thể quyết định việc một liên đoàn sẽ thu lời hay thua lỗ sau giải đấu.
So sánh với World Cup 2022 và bài toán chi phí sinh hoạt
Nhìn lại kỳ World Cup 2022 tại Qatar, chính phủ nước chủ nhà khi đó đã miễn thuế hoàn toàn cho toàn bộ 32 liên đoàn tham dự, tạo điều kiện tối đa cho các đội bóng tập trung vào chuyên môn. Ngược lại, tại World Cup 2026, ngân sách hoạt động mà FIFA cấp cho mỗi đội vẫn dậm chân tại chỗ ở mức 1,5 triệu USD.
Đáng lo ngại hơn, do số lượng đội tăng lên 48, khoản trợ cấp sinh hoạt phí hàng ngày đã bị cắt giảm từ 850 USD xuống còn 600 USD. Trong bối cảnh chi phí khách sạn, vận tải và dịch vụ tại Bắc Mỹ đang leo thang phi mã, việc vừa phải gánh thêm thuế, vừa bị cắt giảm hỗ trợ đang đẩy nhiều liên đoàn vào thế khó.
Bà Oriana Morrison, chuyên gia tư vấn thuế quốc tế, nhấn mạnh rằng những khoản thuế khổng lồ đọng lại tại Mỹ chính là nguồn lực bị mất đi của bóng đá các nước nghèo. Thay vì được dùng để tái đầu tư vào sân cỏ, đào tạo trẻ hay cơ sở hạ tầng tại quê nhà, hàng triệu USD sẽ được chuyển vào ngân khố của nước chủ nhà Mỹ.
Sự chênh lệch về nghĩa vụ thuế không chỉ là vấn đề tiền bạc, mà còn là sự công bằng trong thể thao. Khi một đội tuyển phải loay hoay với bài toán nợ nần sau World Cup, cơ hội để họ duy trì đà hưng phấn và phát triển bền vững sẽ bị thu hẹp đáng kể. FIFA hiện vẫn giữ thái độ im lặng trước các yêu cầu bình luận chính thức, dù có thông tin cho rằng họ đang nỗ lực hỗ trợ kỹ thuật về thuế cho các thành viên. Tuy nhiên, khi chưa có một cam kết chính trị mạnh mẽ từ chính phủ Mỹ, World Cup 2026 vẫn sẽ là một "vùng vịnh hẹp" đầy rủi ro tài chính cho những quốc gia nhỏ bé trên bản đồ bóng đá thế giới.
Cùng Bongdahaha.com cập nhật tin tức, lịch thi đấu, kết quả bóng đá nhanh và chính xác nhất.